https://www.academia.edu/98217650/

09.03.2023 – Ankara

Onur Berkay SUİÇMEZ

Çağdaş Toplum Kuramından Portreler kitabına dair 28.12.2022’de yayınladığım denememden sonra[1], kuramsal olarak hem fotografik hem de yazınsal altyapıya dair; “Tekniğin Olanaklarıyla Yeniden Üretilebildiği Çağda Sanat Yapıtı”’ makalesini, Walter Benjamin’in yaklaşık 100 yıl önce yazdığı ama bitirmediği Pasajlar kitabındaki en önemli bölüm olarak değerlendiriyorum ve tez çalışmama da konu olarak belirlediğim başlık olarak “Tekniğin Olanaklarıyla Yeniden Üretilebildiği Çağda Sanat Yapıtı” ve “Renk Öğretisi” metinleri bağlamında Reklamlarda Görüntü Yönetmenliği[2] çalışmamı yazmaya şimdilik bir bahar ve sonbahar dönemi daha var diye düşünüp başlamasam da kendime kaynak ve zaman yaratırken okumalarımı ve notlarımı da daha kapsamlı ve düzenli halde tutmaya çalışıyorum.

Benjamin’in anlatısında bilgi ve yöntem kuramı ile tarihsel, siyasal ve kültürel düşünce, biçim ve öz olarak et ve kemik misali bütünleşmiştir. Böylece Benjamin’in ne dediğini, söylediklerini anlamak için yöntemini anlamak önemlidir. Bu önem, ayrıca, Benjamin’in kültür kuramından bugün Türkiye’de kültürel çalışmalar yapmada yararlanabilmek açısından da geçerlidir. Öte yandan Benjamin’in düşünce bütününü anlamak kolay değildir; çünkü çok değişik ve çelişkili düşünsel kaynaklardan beslenmiştir. Felsefi düşüncesi esas olarak, Yahudi mistisizmi kaynaklı bir kurtuluş felsefesi ile tarihsel ve diyalektik materyalizmin alaşımından oluşur. Benjamin; kendi düşüncesinden-iki yüzü ama tek başı olan mitoloji kahramanı “Janus” diye bahsetmiştir. (Löwy, 1999: 216).

Bu düşünsel alaşım;  anarşist siyasal düşünce, Alman yaşam felsefesi ve görüngübilim geleneği, Freud ve Bergson’un düşünsel yaklaşımlarına benzer bir bellek düşüncesi, Fransız sembolist şiiri, Alman romantik ve dedektif öyküleri, dadacı ve gerçeküstücü sanat pratiği, Brecht’in epik tiyatro anlayışı ve erken Sovyet sinemasının etki ve esintilerini de barındırır.[3]

Kendi hayatının yıkıntıları içinde ilerlerken bir dedektif gibi tecrübe izlerinin peşine düşer; aynen benimsediği tarih felsefesinde ve diyalektik düşünce yönteminde olduğu gibi, kurtuluş için kefaretinin ödenmesi gereken “parıltılı” tecrübe ve düş parçalarını, çocukluk anılarını, arketipik nesneleri toplar. Hem kitaplardan hem gündelik yaşamdan topladığı alıntıları, fragmanlar halinde yazar.[4]

Pek çok çağdaş filozof, “hasara uğramış varoluştan”, iş bölümü ve uzmanlaşmanın neden olduğu ruhsal bozulmadan ve modem yaşamın çok yönlü yabancılaşmasından söz eder.

Ancak Jameson’a başvurulduğunda Walter Bcnjamin’i diğerlerinden ayıran özellik; “çözümlemelerinin soyut kalmaması, entelektüel olarak kendisini sakatlanmış bir bugüne teslim etmemesi” olarak belirir ve Benjamin, kendi yaşamını da kurtarmak istemesi yönünden bu düşünürler arasında tektir:

“Yalnızca taşıdıkları diyalektik ahlak, hatta dile getirdikleri şiirsel duyarlılık bakımından değil, ama her şeyden önce belki de aklının öz-yaşamsal bölümünün, soyut olarak, nesnel kisveler içinde dile gelen fikirlerin şeklinde simgesel bir doyum bulması bakımından da eşsiz olan yazılarındaki o garip çekicilik buradan gelmektedir.” (JAMESON, 1997: 67-68).

Ancak Benjamin’in geçmişe verdiği önem, sadece yaşamsal ve hikayesel bir bütünlük arayışının değil, aynı zamanda tarihsel düzeyde bir bütünlükle bağlantı kurma arayışının ürünüdür.[5]

Kaynakça

Gürbilek. Nurdan (1993), ‘Sunuş: Walter Benjamin.’ GÜRBILEK. N. (der) Son Bakışta Aşk (lstanbul. Metis Yayınları): 7-38.

Jameson, Friedrich (1997), Marksizm ve Biçim (lstanbul: Yapı Kredi Yayınları.) (Çev. Mehmet H. Doğan

Löwy, Michael (1999), Dünyayı Değiştirmek Üzerine (lstanbul: Ayrıntı Yayınları.) (Çev. Yavuz Alagon).

Özbek, Meral • Walter Benjamin Okumak  • Ankara Üniversitesi SBF Dergisi • 55-2  • s.75

---

[1] Çağdaş Toplum Kuramında Portreler – gündüzleri geceymiş gibi – yeşil dallarız dünya ağacından (onurberkaysuicmez.wordpress.com)

[2] “Tekniğin Olanaklarıyla Yeniden Üretilebildiği Çağda Sanat Yapıtı” ve “Renk Öğretisi” metinleri bağlamında Reklamlarda Görüntü Yönetmenliği – gündüzleri geceymiş gibi – yeşil dallarız dünya ağacından (onurberkaysuicmez.wordpress.com)

[3] Benjamin’in düşünsel kaynaklan (ve yapıtlarının kronolojik anlatımını da içeren özgün bir çalışma). bknz: (DEMIRALP, 1999; LUNN, 1995: 216-242; JAMESON, 1997: 67-77;

EAGELTON, 1998; LÖWY, 1999: 192-217; GÜRBILEK, 1993; ARENDT, 1979; OSKAY, 1982b). Benjamin’in Türkçeye çevrilen yazıları ve üzerine yazılanları.

bknz: Gürbilek’in derlemesinde ”Türkçede Benjamin”: 185-187.

[4] Bcnjamin’in fragmanlardan örülü bir biçim olarak ‘deneme’ konusundaki düşüncesi bkz. (GÜRBILEK, 1993: 23-34). Benjamin’in denemeleri arasında, Dostoyevsky (1917), Kari Krauss (1931), Franz Kafka (1934) ve Eduard Fuchs (1937) üzerine yazdıkları da bulunmaktadır.

[5]  Meral Özbek • Walter Benjamin Okumak   • Ankara Üniversitesi SBF Dergisi • 55-2  • s.75