Onur Berkay SUİÇMEZ
28 MART 2025 – ANKARA
A. TEZ ADI
BBC’nin distopik “UTOPIA” çalışmasının ideolojik ve sosyolojik eleştiriyle, kültürel olarak değerlendirilmesi
B. TEZ KONUSU
BBC’nin “UTOPIA” dizisi, distopik bir gelecek kurgusu üzerinden toplumsal ve ideolojik meseleleri ele alan bir yapım olarak dikkat çekmektedir. Bu tez çalışmasında, dizinin ideolojik ve sosyolojik eleştiri yöntemleriyle ve kültürel eleştirel kuram çerçevesinde incelenmesi amaçlanmaktadır.
C. TEZİN AMACI
Bu çalışmanın amacı, “UTOPIA” dizisinin toplumsal yapılarla ve süreçlerle nasıl ilişkili olduğunu, hangi ideolojileri yansıttığını ve kültürel bağlamda nasıl anlamlar taşıdığını ortaya koymaktır. Dizinin derin yapısını ve arka planını analiz ederek, izleyici kitlesinin toplumsal özelliklerini ve dizinin toplumsal etkilerini değerlendirmek hedeflenmektedir.
D. TEZİN ÖNEMİ
BBC’nin “UTOPIA” dizisi, distopik bir gelecek kurgusu üzerinden toplumsal ve ideolojik meseleleri ele alan bir yapım olarak dikkat çekmektedir. Bu tez çalışmasında, dizinin ideolojik ve sosyolojik eleştiri yöntemleriyle ve kültürel eleştirel kuram çerçevesinde incelenmesi amaçlanmaktadır. Çalışmanın amacı, kullanılan yöntemler ve kuramsal çerçeve göz önünde bulundurulduğunda, bu tez çalışmasının önemini detaylandırmak gerekmektedir.
Bu tez çalışmasının önemi birkaç temel noktada ele alınabilir:
“UTOPIA” dizisinin toplumsal yapılarla ve süreçlerle nasıl ilişkili olduğunu, hangi ideolojileri yansıttığını ve kültürel bağlamda nasıl anlamlar taşıdığını ortaya koymak, medya içeriklerinin toplumsal etkilerini anlamak açısından son derece önemlidir. Bu çalışma, dizinin içerdiği toplumsal eleştirilerin ve ideolojik mesajların izleyici kitlesi üzerindeki etkilerinden ziyade kültürel normlar ve normaller üstündeki sapmaları değerlendirecektir.
Kültürel eleştirel kuram ve ideolojik-sosyolojik eleştiri yöntemlerinin dizi analizine uygulanması, bu kuramsal yaklaşımların pratikte nasıl kullanılabileceğini gösteren bir örnek teşkil edecektir. Bu çalışma, teorik bilgilerin somut bir medya içeriği üzerinden nasıl analiz edilebileceğine dair önemli bilgiler sunacaktır.
Tez çalışmasında kullanılacak yöntemlerin detaylı bir şekilde açıklanması, araştırma sürecinin şeffaflığını ve bilimsel geçerliliğini artıracaktır. İdeolojik ve sosyolojik eleştiri ile kültürel eleştirel kuramın nasıl uygulanacağı, hangi verilerin toplanacağı ve nasıl analiz edileceği konusunda ayrıntılı bilgiler sunmak, araştırmanın güvenilirliğini ve derinliğini artıracaktır.
Kültürel eleştirel kuram ve ideolojik-sosyolojik eleştiri yöntemlerini daha detaylı ele almak, bu kuramların teorik temellerini ve pratikte nasıl uygulanacağını daha açık bir şekilde açıklamak önemlidir. Bu kuramların temel ilkeleri, anahtar kavramları ve metodolojik yaklaşımları ayrıntılı bir şekilde sunulmalıdır.
Çalışmanın teorik katkılarını ve pratikte nasıl kullanılabileceğini daha detaylı ele almak önemlidir. Bu bağlamda, tez çalışmasının medya içeriklerinin toplumsal ve ideolojik analizine katkılarını ve bu analizlerin toplumsal değişim süreçlerine nasıl uygulanabileceğini açıklamak gerekmektedir.
Bu öneriler doğrultusunda, tez çalışmasının önemini daha detaylı ve kapsamlı bir şekilde ele almak mümkündür. Bu, çalışmanın akademik değerini ve toplumsal etkilerini daha açık ve anlaşılır kılacaktır.
“UTOPIA” dizisinin toplumsal etkilerini değerlendirmek, medya içeriklerinin toplum üzerindeki etkilerini anlamak açısından büyük önem taşır. Bu çalışma, dizinin izleyici kitlesinin toplumsal özelliklerini ve dizinin toplumsal yapılar üzerindeki etkilerini ortaya koyarak, medya içeriklerinin toplumsal değişim ve dönüşüm süreçlerindeki rolünü analiz edecektir.
YÖNTEM
Kültürel eleştirel kuram ve ideolojik-sosyolojik eleştiri yöntemlerinin dizi analizine uygulanması, bu kuramsal yaklaşımların pratikte nasıl kullanılabileceğini gösteren bir örnek teşkil edecektir. Bu çalışma, teorik bilgilerin somut bir medya içeriği üzerinden nasıl analiz edilebileceğine dair önemli bilgiler sunacaktır.
Bu tez çalışmasında kullanılacak yöntemler şunlardır:
İdeolojik ve Sosyolojik Eleştiri: Dizinin toplumsal bağlamını, üretim ve tüketim koşullarını, izleyici kitlesinin toplumsal özelliklerini göz önünde bulundurarak incelenecektir.
Kültürel Eleştirel Kuram: Dizinin kültürel, toplumsal ve ideolojik boyutları analiz edilecektir. Güç ilişkileri, ideolojiler, metinler arası ilişkiler ve okur alımlaması gibi unsurlar değerlendirilerek dizinin derin yapısı ve arka planı ortaya çıkarılacaktır.
Tam bir hafta önce, mevsim gündönümü zamanında yani 21 Mart’ta bu bahar dönemi de henüz yeni yeni ortalanmaktayken başlık başlık ilerleyip hızlıca sunmaya ve savunmaya hazır durumda olacağımı varsaydığım çalışmam; bu sefer de saf ve tertemiz gençliğin beklenmedik eylemlik dönemine denk düştü. Durumdan memnun muyum, kısmen. Aman aman bir büyük ya da küçük hayal kırıklığı yaşamadığımızdan ötürü henüz, yeteri kadar beklentim olduğunu da söyleyemeyeceğim ama iktidarın herhangi bir aygıtını halk için halkla beraber ve halk içinde yaşarken okur yazar kitlesini geri zekalı yerine koymadan, herkesin seviyesini yukarı çekme çabasındaki bir akademisyen adayı olduğum gibi, daha büyük projelerde çalışmadığımdan ve kendi çalışmalarımın değerini piyasa koşullarına sunmadığımdan dolayı da yüksek lisans tezini yazmakta olan işsiz bir görüntü yönetmeniyim gibi görünüyor bir süre daha.
Tez başlığım bu sefer daha net ve öz şekilde öneri formu halinde danışmanımın yorum ve onayını bekliyorken ben de nasılsa bir çalışmanın bireyin kendisi ve okuldaki hocaları için değil, bütün öğrencilerin istediği bilgiye ulaşabileceği özgür bir gelecek tasarlarken, Utopia dizisi üstünden Dünya’nın üstündeki karanlık bulutları da bir şekilde yorumlayarak dağıtmaya çabalarken, en azından bir süre daha bizlerin ve çevremizde kendi ve yakınları hiçbir şekilde zarar görmemiş bir gençlik tasarlarken, sadece bütün Dünya’da herkes kendini ve sevdiklerini korusa bu gezegende ne bu kadar terör olurdu ne de kolluk kuvvetleriyle din işlerine bakan kurumları ülkelerin ve halkların bütçesini sömüremezdi diye düşünüp de, daha önce yazdığım yazılarımı okursanız; simit satıp onurlu yaşayamayan polislere, onlara saldıran halktan birileri değilken ve eğer ki daha önceki yıllardaki benzeri kötü saldırılara maruz kalınırsa filan da mazaalah, yine onlara üzülenin ve şehitlik mertebesinde yasını tutacak olanın bu halk olduğunu hatırlatma görevi kesin olarak ortadayken, haksızlıkla çıktıkları konumdan hiç düşmeyeceğini sandıkları saray ve soytarı takımında tek kişi kalmayıncaya dek herkes birbirinin arkasında durmaya cesaret bile edemediğinde, Cumhuriyet’in 102. yılında, A.K.P. kurucu kadrosundan kimse kalmamışken partinin lideri olarak ülke başında çöreklenmiş olandan başka, partiler özelinde örgütlü bile olmayan gençliğin, yıkamadığı parktaki ağaçların ve öldüremediği kadınlarla çocukların ahı, elbet bir gün bumerang misali gelir de vurur asıl vurması gerekeni diye de bir kısa göndermeyle birlikte çalışmama ve ödev veya tez bu kadar uzaması bana yaramadı ama bittiğinde keyifli bir çalışma olması için odaklanacağım noktalara geçiyim.
Başlangıç aşamasında yol haritasını belirlerken önce tez çalışmama konu olarak belirlediğim konuyu, amaç, yöntem ve kuramsal çerçevesini tam olarak netleştirdiğimde, öncelik olarak tez çalışmamın sunulacak kuramsal çerçevesinden başlamayı ve devamındaysa kullanılacak bazı anahtar kelimeleri tanımlarıyla birlikte alımlayıcılara sunup sonrasındaysa Antik Çağ’dan günümüze kadar olan süreçlerde “UTOPIA” kavramı ve karşıtlık içeren temel kavramsal düşüncelerden beslenicek şekilde bu tez çalışmasını mümkün olan en kısa zaman ve öz anlatımla tamamlamayı umuyorum.
Bu çalışmada, “UTOPIA” dizisinin toplumsal yapılarla ve süreçlerle nasıl ilişkili olduğunu, hangi ideolojileri yansıttığını ve kültürel bağlamda nasıl anlamlar taşıdığını ortaya koymak, medya içeriklerinin toplumsal etkilerini anlamak açısından son derece önemlidir. Bu çalışma, dizinin içerdiği toplumsal eleştirilerin ve ideolojik mesajların izleyici kitlesi üzerindeki etkilerini değerlendirecektir.
Öncelikli olarak, ideolojik ve sosyolojik eleştiriyle başlamak gerekirse, kültürel eleştirel kuramla birlikte güncel medya değerlendirmesi, metinlerin ve medya içeriklerinin derinlemesine analiz edilmesini sağlayan önemli araçlardır. İdeolojik eleştiri, bir metnin veya medya içeriğinin hangi ideolojileri yansıttığını ve bu ideolojilerin nasıl iletildiğini belirlemeye çalışır. Bu tür bir eleştiri, metindeki güç ilişkilerini, sınıf, cinsiyet, ırk gibi toplumsal kategorileri analiz eder. Sosyolojik eleştiriyse, metinlerin ve medya içeriklerinin toplumsal yapılarla ve süreçlerle nasıl ilişkili olduğunu inceler. Bu yöntem, metinlerin toplumsal bağlamını, üretim ve tüketim koşullarını, okuyucu veya izleyici kitlesinin toplumsal özelliklerini göz önünde bulundurur.
Benim kuramsal çerçeve ve başlıkta belirtmiş olduğum ve değerlendirmekte kullanacağım yöntem olarak kültürel eleştirel kuramsa, tam olarak metinlerin ve medya içeriklerinin kültürel, toplumsal ve ideolojik boyutlarını ortaya çıkarmayı amaçlar. Bu kuram, metinlerin sadece yüzeysel anlamlarını değil, aynı zamanda derin yapısını ve arka planını analiz eder. Bu yöntemin temel unsurları arasında güç ilişkileri, ideolojiler, metinler arası ilişkiler, ve okur alımlaması yer alır. Güç ve ideoloji, metnin içinde ifade edilen ve toplumsal etkileri olan unsurlardır. Okuyucu ve alımlama, farklı kültürel ve sosyal arka planlara sahip okuyucuların metni nasıl algıladığı ve yorumladığına odaklanır. Metinler arası ilişkiler, metnin diğer metinlerle ve kültürel pratiklerle nasıl bir ilişki içinde olduğunu inceler.
Güncel medya değerlendirmesi, medya içeriklerinin ideolojik ve toplumsal yönlerini analiz eden bir süreçtir. Bu değerlendirme, medya mesajlarının nasıl iletildiğini, hangi ideolojileri yansıttığını ve toplum üzerindeki etkilerini araştırır.
Medya içerikleri, çeşitli ideolojik unsurları ve toplumsal yapıları yansıtabilir. Medya eleştirisi, bu unsurları ve yapıların nasıl iletildiğini, kimler tarafından üretildiğini ve kimler tarafından tüketildiğini inceler.
İdeolojik ve sosyolojik eleştiri ile kültürel eleştirel kuram ve güncel medya değerlendirmesi, metinlerin ve medya içeriklerinin çok yönlü analizi için önemli araçlardır. Bu yöntemler, metinlerin ve medya içeriklerinin yüzeysel anlamlarını aşarak, derin yapılarını ve arka planlarını ortaya çıkarır. Bu sayede, metinlerin ve medya içeriklerinin toplumsal, kültürel ve ideolojik boyutları daha iyi anlaşılabilir.
Bu tez çalışmasında kullanıcağım anahtar ve temel kelimelerle basitçe tanımlamaları giriş bölümünde NOT 1’ olarak aşağıda belirtilecektir.
Bu tez çalışmasında kullanıcağım, UTOPIA dizisindeki temel kavramlarla temel karakterler NOT 2’ olarak aşağıda belirtilecektir. Bu özetleme kısaca 3 tablo halinde görselleştirilecektir.
- NOT 1. ÜTOPYA VE DİSTOPYA KAVRAMLARI ÜZERİNE TEMEL KAVRAMLAR
Anarşi: Hükümet veya otorite olmadan, düzenin özgür irade ile sağlandığı toplum şekli.
Cesur Yeni Dünya: Aldous Huxley’in distopik romanı, totaliter rejimlerin tehlikelerini anlatır.
Distopya: Karanlık ve baskıcı toplum düzenleri, ütopyanın zıt anlamlısı
Eleştirel: Post-modern dönemde ütopya kavramının sorgulanması ve eleştirel bir bakış açısıyla ele alınması.
Ferhan Şensoy: “Ütopyalar Güzeldir” başlıklı oyunu ile ütopya kavramını ironi ve eleştiri ile ele alan sanatçı.
George Orwell: “1984” adlı distopik eseri ile totaliter rejimlerin tehlikelerini gözler önüne seren yazar.
Hayal kırıklıkları: Ütopya arayışının getirdiği zorluklar ve başarısızlıklar.
H.G. Wells: “Zaman Makinesi” ve “Modern Ütopya” eserleri ile ütopya ve teknolojiyi bağdaştıran yazar.
İdeal toplum: Ütopyaların hedeflediği adil ve eşitlikçi toplum düzeni.
İronik: Ferhan Şensoy’un oyunu ile ütopya kavramının mizahi ve eleştirel bir perspektif ile ele alınması.
Melis Danişmend ve Ceylan Ertem: “Ütopyalar Güzeldir” şarkısı ile ideal dünyanın özlemi ve hayal kırıklıklarını anlatan Türk sanatçılar.
Mülksüzler: Ursula K. Le Guin’in eseri, anarşist ve mülkiyetsiz bir toplumun mümkün olup olmadığını sorgular.
Post-modern: Ütopya kavramının daha karmaşık ve çok yönlü bir şekilde ele alındığı dönem.
Teknoloji: Modern ütopya ve distopya eserlerinde teknolojinin toplumsal etkileri.
Toplumsal hareketler: Ütopya fikrinin ilham verdiği adil ve eşitlikçi toplum yaratma çabaları.
Türkiye Cumhuriyeti: Ütopya kavramının sosyo-politik yapısı ve dünya üzerindeki konumu bağlamında ülkemiz perspektifinden değerlendirilmesi.
Umut: Ütopyaların insanların daha iyi bir dünya arayışını yansıtan olumlu beklentileri.
Ursula K. Le Guin: “Mülksüzler” eseri ile ütopya kavramını zorlayan yazar.
Ütopya: İdeal ve kusursuz toplum düzeni; daha iyi bir dünya arayışının sembolü.
Ütopyalar Güzeldir: Ferhan Şensoy’un oyunu ve Melis Danişmend ile Ceylan Ertem’in şarkısı; ütopya kavramını ironik ve eleştirel bir perspektifle ele alır.
Zaman Makinesi: H.G. Wells’in ütopya ve teknolojiyi bağdaştıran eseri.
- NOT 2. UTOPIA DİZİSİNDEKİ TEMEL KAVRAMLARLA TEMEL KARAKTERLER VE BÖLÜM DEĞERLENDİRMELERİYLE DİZİNİN BARINDIRDIĞI TEMALAR VE MOTİFLER
BBC’nin iki sezon boyunca her biri 6 bölümden oluşan Utopia dizisi, gizem ve gerilim türünde çığır açan bir yapım olarak dikkat çekmektedir. “The Utopia Experiments” adlı grafik romanın etrafında dönen hikaye, beş yabancının bir çevrimiçi forumda tanışmasıyla başlar ve bu kişilerin hayatlarını tamamen değiştiren bir sırla yüzleşmelerini konu alır. Ancak, bu masum görünen buluşma, kısa sürede gölge bir organizasyon olan The Network’ün dikkatini çeker ve karakterler, kendilerini tehlikeli bir kovalamacanın içinde bulurlar.
Tablo 1
| Temalar | Motifler |
| Gizem ve Paranoia | El yazmasının ortaya çıkardığı sırlar, The Network’ün gölge varlığı |
| Güven ve İhanet | The Network’ün manipülasyonları, karakterlerin çıkarlarını koruma çabaları |
| Hayatta Kalma Mücadelesi | Fiziksel ve psikolojik tehlikelerle başa çıkma |
| İnsan Doğası ve Ahlak | Zor seçimlerle karşı karşıya kalma |
Tablo 2
| Karakterler | Değerlendirme |
| Becky | Grafik romanın sırlarını çözme konusunda kararlı ve zeki bir karakterdir. The Network’ün tehditleriyle başa çıkarken, geçmişiyle ilgili sırlar da açığa çıkar. |
| Ian | Sıradan bir hayat süren ve kendini bir anda büyük bir komplonun ortasında bulan bir karakterdir. Dizi boyunca, Ian’ın cesareti ve liderlik yetenekleri gelişir. |
| Grant | Genç yaşta olmasına rağmen grafik romanın sırlarını çözme konusunda büyük bir rol oynar. Grant’in zekası ve cesareti, grubun hayatta kalma mücadelesinde kritik bir öneme sahiptir. |
| Wilson Wilson | Şüpheci ve paranoyak bir karakterdir. The Network’ün tehditlerine karşı dikkatli ve hazırlıklıdır. Wilson Wilson’ın teknoloji ve bilgiye olan ilgisi, grubun stratejilerinde önemli bir rol oynar. |
| Jessica Hyde | El yazmasının sırlarını bilen ve The Network’ün peşinde olduğu bir karakterdir. Jessica’nın geçmişi ve motivasyonları, dizinin ana hikaye örgüsünü derinleştirir. |
Tablo 3
| Sezon | Epizod | Özet |
| 1. Sezon | Epizod 1 | İlk bölümde, karakterlerimiz grafik romanın orijinal el yazmasına ulaşır ve bununla birlikte tehlike de başlar. Bu bölümde, karakterlerin tanışma hikayeleri ve ‘The Utopia Experiments’ adlı romanın gizemli doğası işlenir. The Network’ün, el yazmasının peşine düşmesiyle, karakterlerimizin hayatları alt üst olur. |
| 1. Sezon | Epizod 2 | Karakterler, bir araya gelerek el yazmasının sırrını çözmeye çalışır. The Network’ün tehlikesi artarken, karakterlerimiz hayatta kalmak için mücadele ederler. Bu bölümde, grup içindeki dinamikler ve karakterlerin arka plan hikayeleri hakkında daha fazla bilgi ediniriz. |
| 1. Sezon | Epizod 3 | Bu bölümde, grup içindeki gerilim artar ve The Network’ün planları daha da belirginleşir. Karakterler arasındaki güven sorunları ve kişisel çatışmalar ön plana çıkar. Ayrıca, el yazmasının içindeki gizli mesajlar daha detaylı bir şekilde incelenir. |
| 1. Sezon | Epizod 4 | Grup, el yazmasının sırlarını çözmek için çeşitli tehlikelerle yüzleşir. The Network, gruba daha da yaklaşırken, karakterler arasında fedakarlık ve ihanet temaları işlenir. Bu bölüm, gerilimi doruğa çıkaran önemli dönüm noktalarından biridir. |
| 1. Sezon | Epizod 5 | Gerilim ve aksiyonun hız kesmeden devam ettiği bu bölümde, karakterlerimizin birbirine olan bağlılıkları sınanır. The Network’ün el yazması üzerindeki etkisi ve karakterlerin bu tehlikeye karşı verdikleri mücadele derinlemesine işlenir. |
| 1. Sezon | Epizod 6 | Sezon finalinde, karakterlerimiz büyük bir yüzleşme yaşar ve el yazmasının gerçek gücü ortaya çıkar. The Network’e karşı verdikleri mücadele, beklenmedik sonuçlara yol açar ve izleyiciyi ikinci sezona hazırlayan birçok soru işareti bırakır. |
| 2. Sezon | Epizod 1 | İkinci sezonun ilk bölümü, ilk sezonda bırakılan sorulara cevap aramakla başlar. Karakterlerimiz, The Network’ün daha karanlık yüzleriyle yüzleşirler ve yeni müttefikler edinirler. Bu bölüm, hem karakter gelişimi hem de hikaye ilerleyişi açısından önemlidir. |
| 2. Sezon | Epizod 2 | Bu bölümde, el yazmasının sırrı daha da derinlemesine araştırılır ve The Network’ün gerçek amacı ortaya çıkar. Karakterlerimizin birbirine olan güveni ve bağlılığı, karşılaştıkları zorluklarla test edilir. |
| 2. Sezon | Epizod 3 | Karakterlerimiz, el yazmasının sırlarını çözmek için kritik ipuçları bulur. Ancak, The Network’ün baskısı artarken, hayatta kalma mücadelesi de giderek zorlaşır. Bu bölümde, gerilim ve aksiyon zirveye ulaşır. |
| 2. Sezon | Epizod 4 | Bu bölümde, karakterlerimiz The Network’e karşı büyük bir saldırı planlar. Ancak, her şey planlandığı gibi gitmez ve beklenmedik olaylar yaşanır. Bu bölüm, dizinin en hareketli ve dramatik anlarından birini içerir. |
| 2. Sezon | Epizod 5 | Karakterlerimiz, el yazmasının gerçek gücünü ve The Network’ün nihai planlarını öğrenirler. Bu bölümde, karakterlerin geçmişleri ve motivasyonları hakkında daha fazla bilgi ediniriz. Ayrıca, grup içindeki ilişkiler ve çatışmalar derinleşir. |
| 2. Sezon | Epizod 6 | Sezon finalinde, karakterlerimiz The Network’e karşı son bir mücadele verirler. Bu bölüm, dizinin tüm gizemlerini çözüme kavuştururken, izleyiciye tatmin edici bir son sunar. Ancak, bazı sorular cevapsız kalır ve olası bir devam sezonu için kapı aralanır. |
gündüzleri geceymiş gibi ● yeşil dallarız dünya ağacından 
Yorum bırakın