gündüzleri geceymiş gibi ● yeşil dallarız dünya ağacından

ONUR BERKAY SUİÇMEZ

25 MART 2026 – ANKARA

1970’ler ve 80’lerde Türkiye’de politik baskılar, darbeler ve sansür ortamı vardı. Ruhi Su, Zülfü Livaneli, Cem Karaca, Selda Bağcan gibi sanatçılar halk müziğini devrimci bir dille yeniden yorumluyorlardı. Bu onları hem halkın gözünde kahraman yaptı hem de devletin gözünde “sakıncalı” hale getirdi. Almanya’ya yollarının düşmesi, bir yandan sürgün ve yasaklardan kaçış, bir yandan da oradaki işçi göçmenlerle buluşma ihtiyacından kaynaklandı. Almanya’daki gurbetçi işçiler için bu sanatçılar hem memleket hasretini hem de politik özlemleri dile getiren bir ses olmuşlardı.

O dönemde türkü, sadece bir müzik türü değil; politik bir kimlikti. “Devrim şarkısı” denilen şey aslında halk müziğinin modernleştirilmiş, politikleştirilmiş haliydi. Bu şarkılar hem Türkiye’deki baskılara karşı bir direniş sembolüydü hem de Almanya’daki işçilerin kimliklerini koruma ve dayanışma aracıydı. Bugün hâlâ dinlenmelerinin nedeni, bu şarkıların sadece politik değil, aynı zamanda çok güçlü bir duygusal ve kültürel bağ kurmasıdır.

Şimdilerde konuştuğumuz/konuşamadığımız “türküler pavyona düştü” meselesi, aslında kültürel dönüşümün bir göstergesi. Bir zamanlar türkü, halkın sesi ve politik bir duruştu. Fakat 1990’lardan itibaren arabeskleşme, popüler kültürün baskınlaşması ve müziğin ticarileşmesiyle türkü, politik kimliğini büyük ölçüde kaybetti. Bugün türkü, bir yandan hâlâ politik bir damar taşıyor (örneğin protest müzikte), ama öte yandan eğlence sektöründe “duygusal içki müziği” olarak da kullanılıyor. Bu düşüşün nedeni, politik bağlamın zayıflaması ve piyasanın türküye başka bir anlam yüklemesi.