gündüzleri geceymiş gibi ● yeşil dallarız dünya ağacından

Fizikte konum, ancak bir referans çerçevesine göre anlam kazanır. Bir trenin içindeki yolcu kendini duruyor, perondaki gözlemciyse hareket ediyor sayabilir. Arco ile Iris’in karşılaşması da iki ayrı referans çerçevesini çarpıştırır. Iris’in “şimdi”si Arco’nun geçmişidir; Arco’nun evi ise Iris için erişilemez bir gelecek. Böylece film, zamanın herkes için aynı hızla akan tek bir nehir olmadığını sezdirir. Birinin yuvası, ötekinin henüz var olmayan ufkudur.

Görelilik bize ölçümlerin gözlemciye bağlı olduğunu söyler; ancak Arco’nun kaygısı yalnızca ölçümsel değildir. Kaybolmak, koordinatlarını bilmemekten çok, onları paylaşabileceğin kimsenin kalmamasıdır. Iris bu yüzden bir pusula gibi çalışır. Arco’nun hangi zamandan geldiğini bütünüyle anlayamasa da onun dönme isteğini ciddiye alır. Bilimde başlangıç koşulları bir sistemin geleceğini belirler; dostlukta ise bir başkasının başlangıç noktasını kabul etmek, ona yönünü geri verebilir. Arco’nun yolculuğunda zaman, tersine çevrilmesi gereken bir süreç gibi görünür. Oysa termodinamiğin zaman oku bize doğadaki birçok olayın tek yönlü olduğunu hatırlatır:

Kırılan bir bardak kendiliğinden birleşmez, dağılan ısı yeniden tek bir noktada toplanmaz. Entropi arttıkça geçmiş ile gelecek arasındaki fark belirginleşir. Arco’nun eve dönüş arzusu bu nedenle doğanın genel eğilimine karşı duygusal bir dirençtir. Geçmişe ya da geleceğe gitmek, yalnızca bir makine kurmayı değil, dağılmış olanı yeniden düzenlemeyi istemektir. Iris’in yardımında bilimin en insani tarafı görünür: Bilmek, kontrol etmekten önce dikkat etmektir. Bir deneyde küçük bir sapmayı fark etmek ne kadar önemliyse, kaybolmuş birinin sesindeki tereddüdü duymak da o kadar önemlidir. Iris, Arco’yu bir anomali olarak sınıflandırıp uzaklaşmaz; onunla hipotez kurar, dener, yanılır ve yeniden dener. Böylece eve dönüş, teknik bir çözüm olmaktan çıkarak ortaklaşa yürütülen bir araştırmaya dönüşür.Bir cismin yörüngesini belirlemek için yalnızca nerede olduğunu değil, hangi hızla ve hangi yönde hareket ettiğini de bilmek gerekir. İnsan için de ev, sabit bir nokta olmayabilir. Bazen ev, hareketimizin yönünü tanıyan kişidir. Arco’nun geleceği Iris’in dünyasında bulunmaz; fakat Iris’in varlığı, onun geleceğe doğru yeniden yönelmesini sağlar. Aralarındaki bağ mesafeyi ortadan kaldırmaz, onu geçilebilir kılar.Belki de kaybolmamak, her an eve yakın olmak değildir. Evden ne kadar uzaklaştığımızı ölçebilecek bir referans noktasını korumaktır. Arco için bu nokta ailesinin zamanı, Iris içinse yardım etme kararıdır.

Zaman yolculuğunun en güçlü paradoksu da burada belirir: Bizi eve götüren şey, geçmişi değiştirme gücü değil, geleceğe hâlâ bağlanabilme yeteneğidir. Ev bir koordinatsa sevgi onun sabitidir; zaman ne kadar bükülürse bükülsün, yönümüzü onunla buluruz.