Onur Berkay SUİÇMEZ
24 Ekim 2026 – Trabzon
1973 yılında psikiyatrist David Rosenhan, psikiyatri tarihinin en çarpıcı deneylerinden birine imza attı. Sağlıklı bireyler, yalnızca bazı sesler duyduklarını söyleyerek çeşitli akıl hastanelerine başvurdular. Hastaneler onları hasta olarak kabul etti. Daha da ilginci, içeri girdikten sonra tamamen normal davranmalarına rağmen personel tarafından yine de hasta olarak görülmeye devam ettiler.
Rosenhan Deneyi, bir kurumun içine girdikten sonra kişinin kimliğinin değil, kurumun ona yapıştırdığı etiketin belirleyici hale gelebildiğini gösteriyordu.
Bu deney, yalnızca psikiyatri için değil, siyaset için de düşündürücü bir metafor sunar. Türkiye’de özellikle iktidar çevresinde siyasete giren kişiler hakkında sıkça dile getirilen eleştirilerden biri şudur: Sisteme dahil olanların büyük bölümü, başlangıçtaki kişisel ilkelerini ve bağımsızlıklarını korumakta zorlanır. İçeriye temiz niyetlerle girenler bile zamanla aynı dili konuşmaya, aynı refleksleri göstermeye ve aynı kör noktalara sahip olmaya başlar.
Rosenhan’ın hastanelerinde olduğu gibi, mesele bazen kişinin ne yaptığı değil, artık nerede durduğudur. Kurumun mantığı bireyin önüne geçer. Başlangıçta dürüst, eleştirel veya farklı görünen birçok isim, sistemin parçası olduktan sonra o sistem tarafından yeniden şekillendirilir. Bu yüzden kamuoyunda sıkça şu yargı duyulur: İktidar siyasetinin içine girip de hiç kirlenmeden çıkabilen neredeyse yoktur.Belki de asıl soru şudur: İnsanlar mı kurumları dönüştürür, yoksa kurumlar mı insanları? Rosenhan Deneyi’nin yarım asır önce sorduğu bu soru, bugün siyaset üzerine düşünürken hâlâ güncelliğini koruyor.
Bir Cevap Yazın